• USD Alış: 3.6521
  • USD Satış: 3.6667
  • Euro Alış: 4.2959
  • Euro Satış: 4.3131
Diyalizde Damar Giriş Yolları ve Bakımı

Diyalizde Damar Giriş Yolları ve Bakımı

16.08.2017 - 11:37:46 | C.Yazar

Hemodiyalizde hastanın fistül iğnesinin girebileceği büyüklükte toplardamara sahip olması ve bu damarın diyaliz makinesinin çalışmasına yetecek miktarda akım sağlaması gerekmektedir. Normal toplardamarlarda akım ve damar  büyüklüğü diyaliz makinesine girmek için yeterli değildir. Artriyovenöz fistülle atardamardan gelen kan toplardamara yönlendirilir. Arteriyovenöz fistül ile toplardamar kan akımı artırılır, damar çapı genişler. Bu şartlar oluşturulan fistül ile sağlanır. Hemodiyaliz için en uzun süreli kullanılan ve güvenilir yol fistüldür.

Fistülünüzün bakımı ve korunması, size fistülünüzü uzun süreli ve sağlıklı kullanma rahatlığı sağlayacaktır. Bu nedenle damar giriş yollarınız hakkında dikkatli olmanız gerektiğini vurgulamak istiyoruz. Hastanın hemodiyaliz tedavisi olabilmesi için uygun damar yolunun olması gerekmektedir. Damar girişim yollarında ilk ve tercih edilen “arteriyovenöz fistül” oluşturulmasıdır. Arteriyovenöz fistül, kol ya da bacakta herhangi bir yerde atardamar ile toplardamar arasında cerrahi yöntemle bir yol oluşturulması, bağlantı kurulmasıdır. 
Bu işlem için kullanılması uygun toplardamarlar öncelikli olarak aktif kullanılmayan koldur. (Sağ elini kullananlar için sol ya da sol elini kullananlar için sağ kol) İşlem kolun en uç kısmından (El bileği) başlanarak zamanla fistülle ilgili sorunlar oldukça kolun yukarısına çıkılarak devam ettirilmelidir. Fistülde kullanılan damarlar genelde aynı damarlardır. Kolda fistül için yüzeysel damarlar kullanılabilir. Sorun oluştukça aynı damarlar üzerinde ilerlenir.  Daha sonraki tercih yapay damarlar (greft) ve son olarak da kalıcı kateter takılması yöntemidir. Kalıcı damar girişimi sağlanıncaya kadar da geçici kateterler kullanılmaktadır.
Hemodiyalizde hastanın fistül iğnesinin girebileceği büyüklükte toplardamara sahip olması ve bu damarın diyaliz makinesinin çalışmasına yetecek miktarda akım sağlaması gerekmektedir.
Normal toplardamarlarda akım ve damar büyüklüğü diyaliz makinesine girmek için yeterli değildir. Artriyovenöz fistülle atardamardan gelen kan toplardamara yönlendirilir. Arteriyovenöz fistül ile toplardamar kan akımı artırılır, damar çapı genişler. Bu şartlar oluşturulan fistül ile sağlanır. Hemodiyaliz için en uzun süreli kullanılan ve güvenilir yol fistüldür.

Fistül Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Fistül operasyonu ameliyathane şartlarında lokal anestezi altında yapılır. Lokal anestezi sebebiyle hastaların ağrı duymaları çok azdır. Fistül ameliyatı hayati tehlike oluşturma ihtimali çok az olmakla birlikte, böbrek yetmezliğinin ve hastada bulunan diğer rahatsızlıklara bağlı genel durum bozukluğu hayati tehlike oluşturabilme ihtimali azda olsa vardır.
Operasyon sırasında el bileğinde veya dirsekte atardamar ile toplardamar birleştirilir. Böylece atardamardaki kanın bir kısmı doğrudan toplardamara geçer. Operasyon süresi yarım saat ile 3 saat arasında değişebilir.
Hastalar operasyon sonrası 2-3 saat kadar kanama, erken tıkanma gibi sorunları yakından izlemek amacıyla hastanede gözlem altında tutulur. 
Hastaların operasyon sonrası 8-12 saat elini kullanmaması kanama riskini azaltmak açısından önemlidir. Hastalara operasyondan sonrası günden itibaren fistül geliştirici eksersizler önerilmektedir.Hastalara 10 gün kadar günaşırı pansuman yapılması uygundur. Fistül açıldıktan sonra kolunuzu yüksekte tutunuz. Plastik bir top ya da elinizi açıp kapayarak el jimnastiği yapın. Bu fistülünüzün daha çabuk gelişmesine yardımcı olacaktır. Gelişme süresi 15 gün ile 2 ay arasında değişmektedir. Başlangıçta daha sık olmak üzere fistülünüzün (Trill) titreşimini kontrol edin. Titreşim zayıfsa, ya da yoksa doktorunuzu aramalısınız. Fistülünüzün çalışmadığını gösterir.

Fistülün Önemi                  
Fistül ya da greftleriniz sizler için hayati önem taşımaktadır. İyi bir fistül daha kaliteli bir diyaliz olabilmeniz için ilk adımdır; ayrıca fistülünüz durduğunda yeni bir fistül ya da greft yapılması hem acı verici  hem de zaman ve maddi kayba neden olan bir durumdur. Özellikle kronik böbrek yetmezlikli hastalarda damar yolu kullanmak gerekirse (kan alımı, ilaç yapımı gibi durumlarda) her iki koldaki damarlar korunmalıdır mümkünse el üstü ya da içyüzdeki damarlar kullanılmalıdır. Genellikle çapının uygunluğu ve ilk anda farkedilebilirliği yüzünden fistül için kullandığımız damarlar sıklıkla kullanılmaktadır. Bu damarlarda daha sonradan sorunlar oluşabilmektedir.
Kanama, damar içi pıhtılaşması, el ve kolda şişme, fistül damarlarında balonlaşma, enfeksiyon, elde kan beslenmesi bozukluğu gibi nadir görülen ve kolayca müdahale edilebilecek bazı istenmeyen etkiler görülebilmektedir; ancak uygulamanın hayati öneminin yanında bu komplikasyonlara ait müdahale edilebilir riskler önemsiz kalmaktadır.  

Fistül Takibi: 
Fistülünüzü ya da greftinizin daha uzun ömürlü olmasını istiyorsanız aşağıdaki ileteceğimiz hususlara dikkat etmenizi öneririz.
Hergün farklı zamanlarda fistülünüze dokunarak, fistülünüzü kontrol ediniz.
Eğer fistül sesinde bir azalma ya da değişiklik varsa mutlaka hemşire ve doktorunuza bildirmelisiniz.

Tansiyon Düşmesinin Fistüle Etkisi:
Zaman zaman evinizde tansiyonunuz düşebilir. Tansiyonun düşmesi fistülünüz için tehlikelidir. Bu durumda hemen yere uzanıp ayaklarınızı diyaliz esnasında yaptığımız gibi yukarıya kaldırmalısınız. Bunun için yere uzanıp ayaklarınız koltuğa ya da duvara yaslayabilirsiniz. Bu arada bir bardak tuzlu ayran içip tansiyonunuzu yeniden ölçtürmelisiniz. Bacaklarınızı yukarı kaldırmanıza rağmen tansiyonunuz normal seviyesine yükselmiyorsa fistülünüze dokunarak sesinde bir azalma olup olmadığını kontrol etmelisiniz. Tansiyonunuz yükselmiyorsa ve fistülünüzün sesinde bir azalma varsa derhal hemşire ve doktorunuza haber vermelisiniz.
 
Fazla Sıvı Almanın Fistüle Etkisi:                           
Fistül probleminin en çok yaşanma sebebi iki diyaliz arasında fazla sıvı alınması sonucu oluşan fazla kilonun (2,5 - 3 kg’ın üstü) çekilmeye çalışılmasıdır. Sonuç itibari ile hızlı ve fazla sıvı çekimi mecburiyeti yaratan bu durumda yaşanan “hipotansiyon” (tansiyon düşmesi) atakları zaman içinde fistülün tıkanmasına - durmasına sebep olmaktadır.Yukarıda anlattığımız hususlara dikkat ettiğinizde çok daha uzun ömürlü bir fistüle sahip olacağınızı ve diyalizinizin daha kaliteli olacağını unutmamalısınız. 
 
Fistül Bakımı:
Diyaliz seansına gelmeden önce sabah ılık su ile fistüllü kolunuzu yıkayıp temiz bir havlu ile kurulayınız. Bu işlem ciltteki bakterileri uzaklaştıracağından fistülünüzü  enfeksiyonlara karşı koruyucu olacaktır.
Diyaliz bitiminde iğne çıkış yerlerine çok sert bastırmayınız. Çünkü aşırı baskı fistülünüzün durmasına sebep olabilir. Kolunuza kanamanın durması için yerleştirilen spançları (gazlı bezleri) en az 2 saat kolunuzda tutmalısınız. Böylece fistülünüzü mikroplardan korumuş olursunuz.
Hemşireniz açısından mümkün olduğunca; her diyaliz seansında iğne giriş yerlerinin farklı noktalardan olmasına özen gösteriniz. Sürekli aynı noktada iğne girişi yapıldığında o noktada incelme ve yırtılmalar, durdurulmayan kanamalar olabilir. İğne giriş yerlerinin dönüşümlü olarak değiştirilmesi fistülünüzün uzun ömürlü olması için önemlidir.
Kullanılmadan önce akım, thrill açısından fistülün diyaliz doktoru ya da hemşiresi tarafından   kontrolü yapılır. Hastaya da kontrolü öğretilir.
Fistüllü kolun üzerine yatılmamalı, bu kolla ağır yük taşınmamalı ve ağır kaldırılmamalıdır. 
Fistüllü kola saat ve takı takılmamalıdır.
Fistüllü kolu sıkan giysiler giyilmemelidir.
Fistüllü koldan tansiyon bakılmaması ve baktırılmaması konusunda hasta uyarılır.
Fistüllü koldan tedavi yapılmaması gerektiği hastaya söylenir.
Fistüllü kolda ağrı, şişlik, kızarıklık, hassasiyet vb. gibi belirtiler olduğunda mutlaka hekime bildirilmelidir.
Kesici ve delici aletler kullanırken çok dikkatli olunuz. Kolunuzu her türlü travmadan koruyunuz. Kolunuza yönelik bir kesi veya çarpmada aşırı kanamalar oluşabilir.
Kanama durumunda kanama üzerine baskı uygulayarak en yakın hastaneye başvurun.
Sigara içmeyiniz.
 
Fistül Durmasında Evde Yapılması Gerekenler:
Eğer evde fistül durmuş veya zayıflamışsa;
Telefonla merkezinizi arayınız.
Tansiyonunuzu ölçünüz eğer düşükse ayaklarınızı kalp hizasından yukarıya doğru kaldırınız.
Fistülün üzerine çok sıcak olmamak kaydıyla sıcak uygulama yapınız.
Fistülle bağlantılı damar üzerine Lasonil kremle masaj yapınız.
En kısa zamanda doktorunuzla görüşünüz.
 
Kateter Hasta Eğitimi: 
 Evde kateter için yapılması gerekenler;
 Kateterli bölgeyi kesinlikle ıslatmayınız.
 Evde kesinlikle pansuman yapmayınız.
 Kateter yeri ıslanırsa acilen pansumanını sağlık kurulışunda değiştiriniz.
 Kateter yerinde kızarıklık,şişlik,akıntı,ateş yükselmesi olursa hekiminize veya hemşirenize haber veriniz.
 Evde ateşinizi sürekli kontrol ediniz,37,5 derecenin üzerinde ve üşüme titremeniz olursa hekiminize haber veriniz.
 Haftada 2 kez diyalize giriyorsanız,seans günü haricinde mutlaka diyaliz merkezinize giderek pansuman yaptırınız.
 Kateteri başka amaçla (kan vermek,ilaç vermek vs.) kullandırmayınız.
 
YORUM YAZ